Karar verme modeli

İşletmelerde yönetim seviyesinde, şirket hedeflerini olumlu ya da olumsuz etkileyen kararlar alınıyor.
Ünvanların karar verirken hangi sınırlar içerisinde hareket edebileceği; organizasyon kültürü, şirket büyüklüğü, yapılan işin niteliği ve ürün ömrü gibi kriterlerden etkilenerek şekilleniyor.
Ürün ömrünün kısa olduğu, süreçlerin hızlı hareket etmesi gereken bir işletmede doğal olarak kararların da hızlı verilmesi ihtiyacı ortaya çıkıyor. Bu durumda birilerinin taşın altına elini koyup karar alması gerekir. Bu da sorumluluk almaktan hoşlanmayan kişileri rahatsız eder. Yönetim seviyelerine şans eseri yerleştirilmiş bu kişiler, ayaklarını yere sağlam basmak isterler. Karşılaştıkları durumları; nasıl sonuçlanacağından bağımsız olarak, başlarını belaya sokabilme olasılığına göre değerlendirirler.
Hızlı karar veren yönetici, doğru karar verdiği sürece işler bir şekilde yürür. Asıl “sorun”, hızlı karar veren yöneticinin “doğru” karar veremediği zaman ortaya çıkar. Geriye dönülür, süreçler sorgulanır, zaman kaybedilir, motivasyon azalır.
Şirket hedeflerine ulaşmada en büyük rol, şüphesiz lider konumda bulunan kişilerindir. Lidere destek olacak yönetim ekibinin seçimi, etkin karar verebilme yetkinliğinin geliştirilmesi ve aynı şekilde bu kararları uygulayacak çalışanların seçimi, geliştirilmesi ve motivasyonunu sağlamak “insan kaynakları profesyonelleri”nin işidir. Maalesef bunu yapabilmek için sadece o ünvana sahip olmak yeterli olmuyor. Organizasyon süreçlerini anlamak, sürekli kendini geliştirmek ve yönetim ekibinin vazgeçilmez üyesi olarak konumlanmak gerekiyor.
Yale üniversitesi profesörlerinden Victor H. Vroom, yöneticiler için, karşılaştıkları duruma uygun karar verme sürecini seçebilecekleri bir karar ağacı modeli geliştirmiştir. Vroom bu modelinde; yöneticilerin görevinin “çözümü belirlemekten” ziyade “problemin nasıl çözüleceğini belirlemek” olduğunu ileri sürüyor. Vroom’un modeli 11 ülkede çeşitli firmalarda çalışan 500 yönetici üzerinde test ediliyor ve karşılaştığı durumlara göre uygun karar verme sürecini kullanan yöneticilerin etkinliğinin arttığı sonucuna ulaşılıyor.
Model, yöneticinin tek başına karar verip ekibe uygulatmaya ve kararı ekibe delege etmeye kadar 5 farklı karar verme stilinden oluşuyor. Bu stilleri belirlerken zaman belirleyici bir kriter olarak karşımıza çıkıyor. Kısa dönem karar gerektiren durumlarda etkinlik ve verimliliğe odaklanılırken, uzun dönemde ekibin karar verme becerilerinin geliştirilmesi hedeflenerek stil seçiliyor.

Vroom yöneticilerin karşılaşılan durumlara göre aşağıdaki 5 karar verme stilinden birini seçmeleri gerektiğini öne sürüyor:

1. Karar verir: Yönetici kararı kendi verir, ekibe uygulatır.
2. Bireylere danışır: Ekipteki herkesin tek tek görüşünü alır, karar verir ve ekibe uygulatır.
3. Gruba danışır: Toplu olarak ekibin görüşlerini alır, karar verir ve uygulatır.
4. Grupla karar verir: Toplu olarak ekibin görüşlerini alır, kendi fikirlerini anlatır, ortak bir karara varılması için onlara yardımcı olur.
5. Delege eder: Yönetici, durumu ve koşulları ekibe anlatır ve kararı onlara bırakır.
Tablodan da görebileceğiniz gibi yöneticinin 5 stilden hangisini seçeceğini; kararın önemi, ekibin alınan karara bağlılığının önemi, yöneticinin uzmanlığı, ekibin alınan kararı uygulama olasılığı, ekibin uzmanlığı ve organizasyon hedeflerine bağlılığı ve ekip olarak sonuçlara ulaşabilme yetkinliği rol oynuyor.
Tecrübeli ve başarılı liderlerin çoğu bilinçli ya da bilinçsiz bu matrisi uygulayarak çözümlere ulaşıyorlar. Hangi süreçle karar verdiğinden bağımsız olarak başarılı liderlerin ortak özelliği delege etmiş olsun ya da olmasın alınan kararların arkasında durmasıdır.

Kararın önemi Ekibin karara bağlılığının önemi Yöneticinin uzmanlığı Ekibin karara uyma olasılığı Ekibin desteği Ekibin uzmanlığı Takım olarak yetkinlik Karar verme stili
yüksek yüksek yüksek yüksek ____ ____ ____ Karar ver
düşük yüksek yüksek yüksek Delege et
düşük Ekibe danış
düşük ____
düşük ____ ____
düşük yüksek yüksek yüksek yüksek Ekiple karar ver
düşük Ekip üyelerine bire bir danış
düşük ____
düşük ____ ____
düşük yüksek yüksek yüksek Ekiple karar ver
düşük Ekibe danış
düşük ____
düşük ____ ____
düşük yüksek ____ ____ ____ ____ Karar ver
düşük ____ yüksek yüksek yüksek Ekiple karar ver
düşük Ekip üyelerine bire bir danış
düşük ____
düşük ____ ____
düşük yüksek ____ yüksek ____ ____ ____ Karar ver
düşük ____ ____ ____ Delege et
düşük Ekiple karar ver
düşük ____ ____ ____ ____ ____ Karar ver
Zaman kısıtlı karar verme modeli – Kaynak: Victor H. Vroom, “Leadership and the Decision Making Process,” Organizational Dynamics 28, no. 4 (Spring 2000)

Bir Cevap Yazın